Исмайыл Гарайев

ЙАЛАНДЫР

Микророман

Аз2

Г21

Тяртиб едяни вя нашири:

Гошгар Ismayылоьлу

 

         Гарайев  Исмайыл.

Г21  ЙАЛАНДЫР. (Микророман). Бакы, "ЧИНАР-ЧАП" мцяссисяси,   

          2002,  – 40 с.

 

 

Г  4702060200                                     © "ЧИНАР-ЧАП", 2002  

          122

 

Бу мятни мцяллиф щцгуглары сащибинин разылыьы олмадан коммерсийа мягсяди иля истифадя етмяк ижазя верилмир

 

 

1.

 

–Бу гядяр китабы нейнирсян? – дейя Щимайя бир истиращят эцнц диггятими щявясля охудуьум ясярдян онунжу дяфя айырды. – Бунларын бирини охуйуб гуртармамыш диэярини алыр, цст-цстя галаглайыб китаблардан дивар щюрцрсян. Китабханадан чох китабхана вар, онларын бириня абуня йазыл, щансы ясяр сянин елми ишиня лазымдырса беш, онэцнлцйя эютцр, охуйуб гуртарандан сонра гайтар, икинжисини ал. Китаблара вердийин пуллары щесабласаг... Ики илдир каьыз-куьузун ичиндя ешялянир, йазыб-позурсан, ишинин ня яввялидир, ня дя ахыры. О мясафяни сян бу сцрятля он иля дя гят едя билмяйяжяксян. Мяним мяслящятим будур ки, бу иши атыб, дайым демишкян, тижарятин гулпундан йапышасан.

Щимайя щеч заман цмидсизлик, бядбинлик кими мянфур щисслярин мяня цстцн эялмясиня имкан вермямишди. О щямишя  юз тясяллиляриля мяни жана эятирмиш, чалышмаьа, гялямя сарылмаьа рущландырмышды. Щимайя инди мяним арзуларыма эцлцрдц.

– Жанын саь олсун. Мцдафия едя билмясям, ялбяття, башга бир ишя дцзялмялийям. Анжаг ишин гуртармасына аз галыб. Тяхминян ики айдан сонра ясяримин макинадан чыхмыш нцсхясини эюздян кечирмяк цчцн елми рящбяримя веряжям. Охусун эюряк ня фикирдя олажаг.

– Жызмагараларынын он, он беш сящифясини мян дя охумушам. Онун щяр йери елядирся, щеч бир шей! Филоложи елмляр намизяди олмаг истяйян адамын жцмляси эяряк гупгуру олмайа. Орада мян бир дяня дя олсун ширяли бядии суала раст эялмядим. О жцр ясярляря елми рцтбя верянлярин аьлы йохдур. Ахы, щеч еля шейляря елми ясяр демязляр.

Мян она баш гошмадым. Онун данышыглары сярхошун сайыгламаларындан чох, гярязли бир рягибин ачыг щцжумуна бянзяйирди. Мян юз йазыларымы тярифлямядим. Сюз йох ки, дил дюйцшц арайа гангаралыг саларды. Лакин о ял чякмяди. Сюз эцллялярини юзцня щядяф сечдийи йазыларымдан кечириб цряйимя дюшяди. Мян диллянмядим. Щимайяни чохдан кинойа апармадыьымы хатырлайыб, онун щирслянмясини бунда эюрдцйцм цчцн дедим:

– Кинойа эедякми?

– Щяр йараьым дцзялиб, биржя галыб тел дараьым. Шащназэиля эедирям.

– Мяни дя апармазсанмы?

– Ял-айаьын мяндя ща йохдур, ня чохдур достларын, сян дя дур онларын биринин евиня эет.

– Йахшы, онда, йолларымызын айрылан йериня гядяр бир эедяк.

– Щюкмян мянля эетмялисян?!

– Нийя дя эетмяйим!?

Мян эцлдцм. Щимайянин щирсини зарафатла йатырмаг истядим. Анжаг бунун файдасы олмады. О эейинди, мяни эюзлямядян гапыдан чыхды. Она евимиздян хейли аралы олан ярзаг маьазасынын йанында чатдым. Автойа отурдуг. Тязя универмаьын йанында дцшцб «Араз»а сары ирялилядик. Беш, алты аддым атмыш о, универмаьа цз тутду.

– Щимайя щара эедирик?

О жаваб вермяди.

Мян эедиб онун голундан тутдум.

– Няйя бахмаг истяйирсян?

– Бахмаг йох, алмаг истяйирям!

– Няйи?

О, башынын щярякятиля витриндяки мцгяввалары эюстярди. Мцгявваларын щяр икисиня сон дябдя тикилмиш мцхтялиф бичимли палтолар эейиндирилмишди.

– Пулумуз оланда аларыг, Щимайя.

Щимайя дайанды. Онун эюзляри сойуг бир ишылты иля мяня зиллянди. Алт додаьы гымзанды. Бурун пяряляри кюксц иля бярабяр габарыб йатды. Авазымыш сифятиндя нифрятин хяфиф бир титряйиши эюрцндц.

– Пулумуз щачан олажаг?! Сян алим оландан сонра?! Мяня щяр шей инди лазымдыр. Мян инди йашамалы, инди севинмялийям. Йаш гырхдан ютяндян сонра йцз севинж бир кядярдян аьыр эялир.

Ютцб-кечянляр Щимайянин сясиня дюнцб бизя шцбщя иля бахырдылар.

– Щимайя, бу сющбятляр буранын йери дейил, гайыдыб евимиздя данышарыг.

– Мяэяр, беля сюзляри кцчядя данышмаг олмаз?! Бу, щамынын йахшы нязярля бахмадыьы яхлагсызлыг, яййашлыг дейил ки!

Мян онун голуна эирдим. Чарясизликдян эцлцмсядим. Лакин цряйим сыхынтылар ичиндя иди.

Биз универмаьын тикили маллар шюбясиня эетдик. Йаз палтоларыны эейиниб бядяннцма эцзэцлярин габаьында юзлярини нцмайиш етдирянлярин арасында арыг бир эялин дя варды. О, бизим евин йахынлыьындакы будкада сусатан оьланын арвады иди. Яри дя онун о йан-бу йанына кечиб палтонун арвадына нежя йарашдыьыны йохлайырды. Сусатан кассанын гаршысына эедиб жибиндян бир галаг яллилик чыхартды. Яллиликляр еля тязя вя шах иди ки, санки онлар машынын аьзындан бу эежя чыхмышды.

Щимайя онун ялляриндя парылдайан яллиликляря щясрятля бахды. Сонра чеврилиб цзцмя бойланды. Онун нязярляри, мяни йени эюрян адамын бахышлары кими, башымла айагларымын арасында доланды.

Щимайя сусатанын арвадына йанашыб:

– Мцбаряк олсун, – деди – саьлыгла эейинясиниз. Еля бил цстцнцздя бичилиб.

– Доьрудан? – дейя сусатанын арвады инамсызлыгла сорушду. Эцзэцнцн габаьында саьа, сола фырланыб юз яксиня йени бир марагла, диггятля бахды. – Еля билирдим щазыр палтар мяня йарашмаз.

Щимайя ону даща да севиндирди:

– Чох йахшы йарашыр. Бялкя дя сифаришля тикдирсяниз сизя щеч бу гядяр йахшы йарашмазды.

Гырмызыйанаг, эюзляринин алты торбаланмыш сусатан арвадыма баха-баха мяня деди:

– Бу залым гызына ня алырамса йарашмыр. Дямир дараг дишидир дя, ят йох, жан йох, йедийини йелляр апарыр. Кишинин ки, арвады йерийяндя лянэяр вурмады, онунла йашамаг щеч бир гара гяпийя дяймяз. Пулу жана хяржляйяндя адамын жанына йаь кими йайылыр. Амма мянимки Нущ яййамында йайдан атылмыш бир охдур, дивардан асылмагдан юзэя бир шейя йарамаз.

Сусатанын арвады хырда эюзлярини яриня щярляйяндя о щырылдады. Эуйа зарафат еляйирди. Арвадынын гашгабаьынын дцзялмядийини эюрцб, цзцнц бозартды:

– Йахшы, йахшы, йеня мяним дяли кечилярими бейнимя йыьма, гуртар эедяк, сяни эюзляйяси щалым йохдур.

Яринин ажыгланмасына бахмайараг, арвадын арыг, сольун сифятиня йарашмайан бир тябяссцм онун гансыз, назик додагларыны бязяйиб кечди. О, чюп кими арыг бармаглары иля палтонун гат кясиб гырышдырмыш йахасыны сыьаллады.

– Доьруданмы йарашыр?

Щимайя башынын щярякятиля тясдигляди.

Сусатаг арвадына йеня ажыгланды:

– Гуртар дедим сяня!

Арвад ажыг еляйиб эетди. Сусатанын кефи даща да кюкялди. О, дост кими голума тохунуб хябяр алды:

– Сиз дя арвадыныза о палтодан алмаг истяйирсинизми?

– Алмаг истяйирям, амма инди йох.

– Пулунуз йохдурса пул верим. Мян онсуз да юзэя дейилям, Щимайя бажынын дайысы Теййуб гядяшин достуйам.

– Варымдыр, саь олун.

Сусатан ужадан данышараг сясини Щимайяйя ешитдирирди. О, мяним етиразыма ящямиййят вермяйяряк, беш дяня яллилик гатлайыб дюш жибимя сохду.

– Мян сянин кими гяшянэ оьланын арвадыны о эейимдя эюряндя вижданым щаггы баьрым шан-шан олур. Теййуб гядяш сизин баряниздя мяня чох данышыб. Мян юлцм эютцрцн. Яши, дцнйанын ахыры дейил ки, жибиниз щачан долу олар, онда да гайтарарсыныз. Щеч гайтармасаныз ня олар ки! Теййуб гядяшля бизим арамызда беля щагг-щесаблар чох олур.

Яллиликляри онун овжуна гойуб арвадымын голуна эирдим. Арвадым дала бойланды. Мян эери баханда сусатанын чийинляринин галхыб дцшдцйцнц эюрдцм. Щимайя гымышырды. Щансы бир ниййятинся хош тясири алтында шюлялянян нязярлярини универмаьын милйонлар сялтянятиндя эяздирирди.

Биз универмаьын башга шюбяляриндя дя бир хейли фырланыб байыра чыханда эюзляримизя йеня сусатан саташды. О, «Волга»нын сцканы архасында отуруб дал тяряфдя ращатланан арвадынын юзц кими бир чялимсиз эялинля башладыьы сющбятинин гуртармасыны эюзляйирди. О, бизи эюрян кими машынын гапысыны ачды. Йумшаг гара телинин алнына кюндялян дцшян лайыны ещтийатла дала еляди. Эцлцмсяди. Онун габаг дишляринин алтысы гызылдан иди.

– Гоншу, буйурун, сизи евинизя апарым. Йолум онсуз да сиз тяряфдяндир.

Мян арвадымын цзцня бахдым. Онун эюзляри гейри-иради бир ифадя алмышды. Нядянся мян о мянаны вурьунлуг, мяфтунлугдан йоьрулмуш бир мядщя охшатдым. Арвадым бялкя дя сусатана... Ола билмязди! Мян, цряйими тяк биржя дяфя эямириб бурахан бу, гурд аьызлы фикримдян утандым. Мян Щимайяни индими таныйырдым?!

– Хятриниз язиз олсун, биз кинойа эедяжяйик.

Щимайя дирсяйими синясиня сыхыб, щям дя кюксц иля чийнимя гысылараг биржя ан бундан яввял мяни юз ясаряти алтына алан дуйьулардан лярзяйя, ещтизаза эялмиш варлыьымы хилас етди. Арвадымын мяня сыьынмасы, эюзляримдя гаралмыш алямин матям либаслы булудларыны парчалайараг онлара йени рянэ, йени чющря, йени шяфягляр верди. Цряйимдя ачылан сабащын бу мясум эцлцшц, бу йухулу бахышы, бу мястедижи ращийядарлыьы жаныма йени щяйат гцввяси ахыдараг дамарларымда донан ганымы гайнадыб жошдурмаьа башлады. Каш инсанын арзулар, дилякляр алямини юз зцлмят гойнуна алан эежялярин щамысынын юмрц бу гядяр эюдяк олайды.

 

2.

 

– Ряфигянэиля эетмирсянми?

– Гой жящянням олсун щамысы, мян сянсиз щеч йана эетмирям.

Биз «Араз»ын габаьында отурмушдуг. Бу суал-жавабла эюрцшян нязярляримиз щяр икимизя юртцлц шякилдя айдын олан байагкы дуйьуларын йада салынмасындан йеря дикилди. Мян Щимайянин индики сямимиййятини, сядагятини эюрцб долухсундум. Аьлама дейян олсайды, эюзляримин йашы йанагларымла сел кими ашаьы ахарды. Онун да эюзляри йашарды. Бу, инсаны инсан йолундан чыхармаг истяйян бющрандан Щимайянин тез йаха гуртармасына севинмяси иди.

– Щимайя.

– Жан...

Биз бир-биримизя баханда эюзляримиздя титряйян севинж йашлары парылдады. Ял-яля тутуб скамйадан галхдыг. Таксийя отуруб, икимиз дя буэцнкц севинжимизи цряйимиздя евимизя эятириб дюрд дивар арасында эизлятмяйя тялясдик. Севинжи дя эизлядярлярми?! Бу фярящ байагкы ажы дуйьулардан сонра явязсиз бир ширинлик кясб етмишди. Бу кюнцл байрамыны уьурсуз тясадцфлярин, нящс анларын позажаьындан горхурдуг. Ахы, бу бизим ялимизя гаршы-гаршыйа эялян ики горхунж гасырьанын арасындан чыхыб дцшмцшдц. Тяяссцф ки, йайда даьларын гарындан сярин, йаз эцняши шцаларындан илыг, щялим щисслярин юмрц узун олмады...

Щямин эцнцн ахшамы Щимайянин ряфигяляриндян бири далымызжа эялиб бизи юз евляриня гонаг апарды. Онларын евляри дяниз кянарында иди. Айналарындан баханда булвар адама эюз еляйиб дяниз эязинтисиня чаьырырды. Сащил ишыгларынын дянизин мави ятякляриня дцздцйц гызыл дцймяляр суларда йуйунду. Эямилярин боьуг фитляри, булвардакы издищамын гопардыьы тутгун эурулту усанмыш нящянэин наращат йатышыны, о йан-бу йана чевриляряк ясняйя-ясняйя нярилдяйиб йухуламасыны хатырладырды.

Гонаг эетдийимиз евин кишиси ярзаг маьазасынын мцдири иди. Юзцнцн дя чох гярибя ады варды: Мцтяшяккил. Арвады ися щеч бир йердя ишлямирди. Онун «вязифяси» яринин щесабатларыны йюндямя салмаг иди. Шащназ орта мяктяби Щимайя иля бирэя битирмишди. Института эирмяйя щазырлашаркян ата-анасы бир йаны хош, бир йаны зор ону яря вермиш, Шащназа тящсилини давам етдирмяк имканы нясиб олмамышды. О, эюзц юзцндя, аьлы башында хошсифят бир эялин иди. Сон дябдя эейинмясиня, сачларыны кясдириб бурдурмасына бахмайараг, йад адам онун цзцня диггятля баханда о, пул кими гыпгырмызы гызарырды. Ещрамлар дцнйасындан бир из, бир нишаня галмыш бу утанжаглыг, ядалар, бязяк-дцзякляр, диварларын, аваданлыгларын якс етдирдийи эюзгамашдырыжы парылтылары ичиндя щясрят эюзляря нур пайлайан бир шамын артыб азалмаз мискин шюлясиня бянзяйирди.

Мцтяшяккил илк танышлыгдан сонра мянля сющбятя эиришди:

– Шащназын дедийиня эюря, аз вахтдан сонра алим олажагсыныз, елями?

– Гисмят олса.

– Нийя беля цмидсизсиниз?

Инилтили сясими боьазымдан, шикайятли сюзцмцн дилимдян юзбашына ня заман чыхдыьындан хябярим олмады. Мян нядян эилейлянирдим?!

– Ахы, кющня дюврцн адамлары беля дейирляр, – дейя мяня бу евя эяляндян щаким олан бир сарсынтыны, бядбинлийи мцдирин нязяриндян йайындырмаьа чалышыб эцлцмсядим. Эюрясян, тябяссцм олмасайды кюнцл евинин ичиндяки щязин щюнкцртц вя эюз йашлары щансы пярдянин, щансы гапынын архасында эизлядилярди?

– Алим олмаг цчцн чохму ишлямяк лазымдыр?

– Бяли, чох.

– Китаб йазырсыныз?

– Хейр. Щялялик китабча.

– Ня тяфавцтц вар, китабча да китабын баласыдыр. Нядян йазырсыныз?

– Бизим кечмиш ядибляримиздян биринин естетик эюрцшляриндян.

– Эюрцшляриндян?

– Бяли.

Мцтяшяккили бир дяли эцлмяк тутду. Онун эюзляриндян йаш эялди. Сифятини тяр басды. Хырылтылара, хышылтылара гарышыб эялян гящгящяси эетдикжя йавашыйыб кясилди. О, аз галды юзцндян эетсин. Мян фикирляширдим ки, о, бир дя няфяс ала билмяйяжяк. Мцтяшяккилин ириляшмиш эюзляри чеврилди. Онун ала бябякляринин щяряси бир йана бахды. Шащназ стякана су тюкцб тез яринин аьзына тутду. Чятинликля ичдийи бир гуртум су онун ящвалыны дяйишди. О, далбадал бир нечя дяфя юскцрдцкдян сонра эцжля няфяс ала-ала юзцнц тохдадыб деди:

– Мян юлцм инжимя. Мяним эцлмяк азарым вар, тутанда эяряк бах беля олуб жанымы динжялдям. Бязи адамлар цряйиндя эцлцр. Мян о жцр эцлсям цряйим даьылар. Еля дя эцлмякми олар, я?! Вай сяни андыра галмайасан, а беля эцлмяк азары! Сянин жанынчцн няфясим кясилмишди. Тяк биржя дягигя дя няфяс ала билмясям, эетмишдим. Бу мейдими эюрясян аз гала юлмцшдцм.

Мяним яллярим ясир, Щимайянин бу гярибя адама бахмагдан йорулмуш нязярляри цзрхащлыгла мяня дикилир, Шащназын ися йанагларында пайыз эежяляринин сольунлашмыш гырмызы эцл лячякляриня сяпялядийи гырова охшар тяр дамжылары ишылдайырды. Мяним нязярлярим Щимайяни мязяммят едирди: мяни бу танымадыьым адамын евиня тящгир етдирмяк цчцнмц эятирдин?! Юзцн гырманжлайа билмядийин ярини башгасынын яли иля дюйдцрцб щансы ляззяти алырсан, Щимайя?!

Мцтяшяккил эюзляринин йашыны силя-силя щюнкцртцйя охшар боьуг, хырылтылы бир эцлцшц синясиндян учуруб:

– Мян юлцм хятриня дяймясин, – деди – бир сюз сорушажам.

Юзцмц бир тящяр яля алдым:

– Буйурун.

О йеня эцлцб суала щазыр олмайан кал бир сясля диллянди:

– Мян юлцм дцзцнц де, бу ня эюрцшдцр беля? Эюрцшдян дя китаб йазыб алим ады алмаг олармы?

Мяним диллянмяйимя имкан олмады. Мцтяшяккил бу дяфя ялини шаппылдадыб еля эцлдц ки, еля бил эцжлц кцляк нящянэ бир аьажы йыхыб онун ян кичик будагларыны беля овхам-овхам еляди.

– Па атоннан! Ял тутмагдан, саламлашмагдан, гужаглашыб, юпцшмякдян дя китаб баьлайыб алим ады аланлар вармыш. Яши, бу ня чятин шейдир ки! Мцфяттишля яскийи чыхмыш маьаза мцдиринин эюрцшцнц йазсам, йалан олмасын кющня Гуранларын бири галынлыьында ики китаб баьламаг олар. Еля ки, ресторанда вурмаьа башлайырсан, бир достун эялир. Арадан бир аз кечмиш достунун досту эялир. Ики аз кечмиш танышынын танышы эюрцнцр. Беля-беля бир уждан эялир. Бир дя эюрцрсян ки, дюрд няфярлик столун башына она гядяр гузьун йыьылыб. Бу жцр эюрцшцн бирини о зад демишкян, субуталны-документалны йазсам мяня алим ады верярлярми? Инанмырсан? Бу жаным юлсцн йазарам. Юзц дя яла бир китаб чыхар. Йазым, йазмайым? Йахшы алим олсам айда ня гядяр пул ала билярям?

– Цч йцз, беш йцз. Зящмят щаггынын чохлуьу, азлыьы алимин вязифясиндян асылыдыр.

– Алимин айры ялгарпы олмур?

– Тяк биржя гяпик дя!

– Еля гуружа ма-а-аш? Еля бунжуьаз?

– Аздыр?

Мцтяшяккилин эюзляри щейрятдян бяряля галды. О, ажы бир тяяссцф щиссиля:

– Чох аздыр. Мян еля билирдим онларын щяр бири...

Мцтяшяккил сющбяти тез дяйишди:

– Жаным, щяр шейдян бир аз данышдыг, бясдир. Инди галхын «Дружба»йа эедяк. Мяжид гядяш, дцзц евдя юзцмцз оланда аьына-бозуна бахмырыг, няйимиз варса габаьымыза гойуб йейирик. Амма гонаг гонагдыр. Гонагдан ютрц ев йийяси эяряк йахшы шей щазырласын. Доьрусуну дейим ки, Шащназын ган-яря бата-бата биширдийи хюряк жаныма йатмыр. Юзэяси дейилсиниз, сиздян ня даным, онун узун язиййятля баша эятирдийи бишмиши иштащым апармыр. Шащназын хятриня йейяндя дя ичимдян няся, баш ачмадыьым аьрыйа охшар бир шей галхыр.

Мцтяшяккил Шащназа бахыб эцлцмсцндц.

«Дружба»нын адыны ешидяндя йадыма жиблярим дцшдц. Ахы, мян щяля мяважибими алмамышдым. Жибимдяки гяпик-гуруша да архайын олуб ора эедя билмяздим. Юз хяржимизин Мцтяшяккилин бойнуна дцшмяси, бу хяжалятин мяни гар кими яритмяси бир йана дурсун, орада раст эялян таныш-билиши столумуза тяклиф елямясям юлцб йеря эирярдим.

Мцтяшяккил тяряддцд етдийими эюрцб мяни диля тутду:

– Бир ахшам йазы-позудан айрылмаьына эюря сяня щеч ким щеч ня демяз. Онсуз да истиращят эцнцдцр. Динжялмяк дя лазымдыр. Шащназ, тез эейин эедяк. Оранын вурщавур, эятир-эютцр вахты индидир. Бир-ики саатдан сонра ора суйу совулмуш дяйирмана дюняжяк. Ресторанда адам аз оланда да орада йейиб-ичдийим жаныма хейир вермир.

Шащназла Щимайя о бири отаьа кечдиляр. Онлар гайыданажан Мцтяшяккил бир кялмя дя данышмады. Амма юзц кими сющбятжил адама раст эялмядийиня тяяссцфлянмяси мяня щеч дя ряьбятля бахмамасы онун эюзляриндян охунурду. Мян чалышырдым ки, онун цзцня бойланмайым. Эюзляримиз эюрцшся данышмалы, писдян-йахшыдан бир сющбят башламалы олажагдыг. Мцтяшяккиля еля эялирди ки, онун данышдыгларыны гулагардына верирям. Она эюря дя сусур, папирос чякиб наращатлыгла гуржаланырды. «Диггятсизлийимя» эюря бялкя дя онун гялбиндя юзцмя гаршы нифрят доьурмушдум. Лакин ону да демялийям ки, юзцм гясдян етинасызлыг эюстярмирдим, сцстляшмишдим. Щеч бир сющбятя гулаг асмаг щявясиндя дейилдим. Йатмаг, юзц дя индики ещтирасла щеч вахт арзуламадыьым бир сящра аьажынын кимсясиз сярин кюлэясиндя башымы торпаьа гойуб йухуламаг истяйирдим. Мяни бу саат хяйал сцрятиля еля бир йеря тез апарыб атан олсайды орада динжялдийим асудя дягигяляри чыхандан сонра галан юмрцмцн щамысыны она баьышлайардым.

Шащназла Щимайя ичяри эиряндя мян йорьун нязярлярими аьыр-аьыр онлара чевирдим. Щимайя мяня китабларда охудуьум «мцти, юзэяляря нясиб олан сяадятин, бяхтийарлыьын гулу кими таныдыьым кянизляри хатырлатды. О, юнцнжя йерийян Шащназын адыны, гиймятини билмядийим палтарларына цряк аьрысы иля бахдыгжа, мяним жаным-жийярим щяля о эцня кими дуймадыьым язабверижи аьры вя сыхынтыларла долду. Щимайя Шащназдан гяшянэдир. Наьыллардакы кянизляр дя шащзадя ханымлардан эюйчяк олурлар. Щимайя дя Шащназ кими эейиниб-кежинмяк истяйир. Она да гиймятли палтарлардан алмаг  лазымдыр. Мян нийя беля гейрятсизям, фярасятсизям! Мян ону щамыдан йахшы эейиндириб-кежиндиря билярямми?

Щимайянин бахышларындакы кядяря дюзя билмирдим. Санки бу отагдакы щяр шей ийняйя, тикана дюнцб мяни санжырды.

Галхдым.

– Щара?

– Мяжид гядяш щара эедирсян, бир аз дайан мян дя эейиним.

Мян отагдан чыхдым. Кцчядя щачанса мяня чатан Щимайянин мязяммятли сясини ешитдим:

– Йахшы иш эюрмядин. Сянин йериня ким олса беля щярякят етмязди. Онлар сяни бир аьыллы адам билирдиляр. Мян биабыр олдум. Мяни юлдцрсян, бундан йцз дяфя йахшы оларды.

 

3.

 

Еля язэин, еля йорьун идим ки... Адам арагдан, чахырдан кефлянир, мян ися цряйимдяки аьрылардан сярмяст олмушдум. Сярхошлар бошбоьазлыг еляйирляр, анжаг мян сусурдум. Дивана узаныб яллярими бойнумун далында дараглайараг эюзлярими гапамышдым. Щимайя дя юз чарпайысында узанмышды. Щеч биримиз данышмырдыг. Бу сцкут, бу сяссизлик мяни ясла дарыхдырмырды. О анларда тяк биржя арзум варды: Щимайя мяни дилляндирмясин. Мян эюзлярими дцшцнмяк, эяляжяйим щагда фикирляшмяк цчцн гапамамышдым. Эяляжяйим – бцтцн цмидлярими она баьладыьым хяйали сяадят йадыма беля дцшмцрдц. Онун ешги, щявяси бу эцнцн ажы тяяссцратлары ичиндя мящв олмушду. Мян эюз гапагларымы она эюря говушдурмушдум ки, Щимайя мяни йатмыш сансын, данышдырмасын, нидалы, суаллы сорьуларыны тякрар едиб рущумдакы тялатцмцн истигамятини дяйишяряк сясини йалныз юзцм ешитдийим, дящшятини гялбимля дуйдуьум дальалары юз цзяриня йюнялтмясин. Ялбяття, жавабларым Щимайяйя тохунажагды. Ахы, бу гангаралыьын ясл сябябкары о иди. О, мяни юз ряфигясиэиля апармасайды бу гядяр дя мяйус олмазды. Юз мящрумиййятини дярк едян, юз ажизлийини дуйан, ону бцтцн инжяликляриня гядяр анлайан адамы бяхтийарлар арасына апармаг, пулун мялум гцдрятини эюстярмяк жязасыз галан бир жинайятдир. Мян Щимайяни тянбещ етмяк фикриндя дейилдим. О, мяндян бязян эцжцм чатмайан шейляр тяляб ется дя аз кечмиш пешман олур, мювгейимля щесаблашыб икинжи дяфя имканым щцдудларындан кянара чыхмамаьа чалышырды. Лакин бажармырды. Бир эцнлцк мютядил щяйатын ардынжа диляклярля долу еля щяйяжанлы дягигяляр эялирди ки, яввялки фираванлыьын интизарыны чякир, изтирабла ютян щяфтялярин икиси, цчц иля гашгабаглы щалда видалашыб йени сабащын эялишини эюзляйирдим. Беля ахшамларын, беля сабащларын сайы гядяр цряйимдя йыьын-йыьын сюзляр, сющбятляр вар. Онлары бир дя хатырламаг истямирям.

Кимся гапымызы айаьынын ужу иля итяляйиб ачды. Щимайянин чарпайысы жырылдады. Онун галхдыьыны, палтарларыны чякишдириб дцзялтдийини щисс етдим.

– Эейин, бизя эедяк. Якизлярин анадан олма эцнцдцр.

Бу, Щимайянин дайысы Теййубун сяси иди. О, ямяйя гадир оландан павилйонда пивя сатырды. Йашынын яллини йахаламасына бахмайараг, юзцнц ийирми йашлы жаван кими апарырды. Щамы кими Теййубун да юзцня эюря дярди варды. Лакин ону дярди йемякдян, ичмякдян доймуш яййашын жанбазлыг арзуларындан башга бир шей дейилди. Аспирантурайа эиряркян о мяни тижарятя дцзялтмяк истяйирди. Мян разылыг вермяйиб аспирантурайа гябул олунандан сонра Щимайяйя демишди: «Мян чалышырдым ки, ону сянин хятринчин эцндялик эялири яллидян аз олмайан бир йеря дцзялдим. Амма о сяни дя, юзцнц дя ажындан юлдцрмяк фикриндядир. Юз хейир-шярини баша дцшмяйян адама нийя яря эедирдин?! Тай-тушларына бахыб кюксцнц ютцря-ютцря гожалажагсан». Щимайя дя онун дедиклярини арамыздан су кечмяйян заман мяня сюйлямиш, щятта дайысынын «узагэюрянлийиня» эцлмцшдц дя. Теййубун о вахтдан мяни эюрян эюзц йох иди.

Теййуб ня гядяр пис адам олса да арвадымын дайысы иди; евимя эялмишди, ядяб хатириня олса да галхыб она отурмаг цчцн йер эюстярдим. Анжаг о, яйляшмяди, дящлизя чыхды. Мян стулу ора апарыб дедим:

– Айаг цстя дурмайын, Щимайя эейиняняжян отурун.

О, стулун сюйкяняжяйиндян тутуб ону эерийя доьру еля итяляди ки, тахта диварын китаб бойда суваьы гопуб йеря тюкцлдц. Мян щеч бир шей олмамыш кими стулу дюшямядян галдырдым. Онун бу щярякятиндян ня дяряжядя ясябиляшдийими сездирмядим. О, ися эюзляринин нифрят гыьылжымларыны цстцмя сяпяляйирди. Теййуб мяня щеч вахт индики кими чяп-чяп бахмамышды. Эюрясян о нийя беля щиддятли иди?

Теййуб дюшямянин тахталарыны юз ясяби аддымлары алтында жырылдадараг евин гапысына доьру йериди:

– Щимайя, ноолдун?! Тялясирям,  бир аз ялли тярпян!

Щимайя сачларыны дцзялдя-дцзялдя эяляндя Теййуб димдик гаршымда дайанды. Диварын юзц йараладыьы йериня бахараг жибиндян бир йцзлцк чыхарыб цстцмя атды:

– Ремонт елятдирярсян.

Бу ня демякдир?! Беля дя щюрмятсизлик олармы?! Мян дилянчийямми?! Гязябдян титрядим, эюзляримя бир алагаранлыг чюкдц. Мяня еля эялди ки, Теййубла диби эюрцнмяз бир учурумун башында дайанмышыг; йа о мяни, йа да мян ону итяляйиб йыхмалы, бу эюрцшц, бу гаршылашманы икимиздян биримизин мящви иля гуртармалыйыг. Мян бу кичик, кющня гайыьы гайалара, дашлара чырпыб парчаламаьа щазыр дальалы бир дяниз олсам да юзцмц яля алдым. Онун щяля дя истещзалы, щягарятли, ифадясини дяйишмямиш бахышларынын мяни диванялийя сювг едян тясириндян щисслярими горумаьа чалышдым. О ися далашмаьа бир бящаня ахтаран жащилляр кими йахамдан ял чякмяйиб мяни йенидян атмажалады:

– Сян йазыгсан. Она эюря ки, зяка фящлясисян. Зяка фящлясинин газанжы, ялли йашда тапдыьы сяадятин гяндини-ноьулуну йемямиш гара торпаьы гужагламасыдыр.

Теййуб мяним эяляжяйимя эцлцрдц. Юзц дя еля бир щяйасызлыгла, ришхяндля эцлцрдц ки, бу, мяним юмрцм бойу алдыьым мяняви зярбялярин ян амансызы иди. Бейнимдя жювлана эятирилян гудуз гязябин гаршысыны ала билмядим. Яллярими онун гара габардин пенжяйинин йахасына узатдым. Лакин...

– Мяжид!

Щимайянин мяня сарылмасы титряйян яллярими синямя гайтарды. Арвадымын гышгыртысында юзцмя гаршы щеч бир рящмин, мещри-мящяббятин тязащцрцнц дуймадым. Онун бу тялашында, ял-айаьа дцшцб щарайчылыг елямясиндя сабащыны буэцнкц яриндян айры тясяввцр едян вя о цмидля мцдафияйя галхан бир фярари цсйанкарлыьы варды. Ялбяття, бунлар мяни инсан тябиятиндян чыхармалы иди. Анжаг мян юзэя бир сяс дя ешидирдим. Бу, щяйатын хябярдарлыг чаьырышы иди: дайан!

– Йаз чолпасы кими атылыб-дцшмя, бала! Эюр кимя ял галдырмаг истяйирсян?! Атына ешшяк демядик... Сяня жаным йанмыр. «Ганлы гапысында ганайаглым вар». Ремонт ады иля сяня пул верирям ки, юзцн жящянням, бу кюкя салдыьын гызын аьзы щеч олмаса илдя биржя дяфя йахшы йемяклярля тама эялсин. Бу беля оласы адамын бажысы гызыдыр ки, а, сян...

– Дайы...

Щимайя инди дя дайысына сармашды.

Теййуб ону ажыгла юзцндян кянара итяляди:

– Кцл сянин башына! Шащназ да сянин тайын иди. Инди онун да йашайышына бах, юзцнцнкцня дя. Онун Мцтяшяккиля яря эетмясиня мян сябяб олдум, сян ися дярди, азары юзцня сатын алдын. Теййуб икращ щиссиля евя-ешийя, Щимайянин яйин-башына бахыб ялини йелляди:

– Бу ня эцзярандыр! Юлмя ешшяйим юлмя, йаз эяляр, йонжа битяр...

Даща сябрим тцкянди. Теййубун йахасындан йапышдым.

– Ня гядяр ки, башын саь-саламат цстцндядир, тез рядд ол бурдан!

О, мяня гятиййян мцгавимят эюстярмяди. Ону гапыйа сары эятирдим. Щимайянин ялляри билякляримя йапышды:

– Сян ня иш эюрцрсян! Беля дя...

Гапымыз дюйцлдц. Мян Теййубун йахасыны бурахдым. Гапымызын аьзында сусатан эюрцндц. Теййуб онун ичяри эирмясиня мажал вермяди. Онлар эетдиляр.

Щимайя щюнкцрцб дивана йыхылды. Мян ися Теййубун дюшямя цзяриндя галан йцзлцйцнц йердян галдырдым. Ону ики-цч дягигя ялимдя сахладым. Бу бир парча каьыз бирдян-биря еля аьырлашды ки, ону бурахмайа билмядим. О, чох гярибя бир учушла щавада сцзцб Щимайянин кцрякляри арасына дцшдц. Йцзлцк щюнкцртцдян титряйян бядян цзяриндя яйлянжяли бир рягся башлады.

 

4.

 

Юмрцмцн бир эцнцндя баш вермиш бу цч фыртынадан сонра Щимайя бязян ишдян эеж эялир, вахтында гайыданда да евдя бешжя дягигя беля лянэимяйиб мяня йох, диварлара ешитдирирмиш кими дейирди:

– Дайымэиля эедирям.

Дайысыэиля эедиб-эялмяйи она гадаьан еляйя билмядим. Она эюря дя илк эцнляр мяним разылыьым да, етиразым да сусмаг олурду. Лакин сонралар мяни тягиб едян бир гара фикирля дилляндим:

– Щимайя, сян дцз ики щяфтядир ки, евимиздя бянд алмырсан. Мяним башым йазыйа гарышан кими эедирсян. Ахы, беля олмаз. Ахы, биз...

Ня демяк истядийими баша дцшмяк Щимайя цчцн чятин бир шей дейилди. Мян онун дурухажаьыны, кякяляйяжяйини эцман едирдим. Лакин о, ялцстц жаваб верди. Эюрцнцр щазырлашыбмыш.

– Сяня мане олмаг истямирям. Бир дя ки, ярим вар дейя, дайым евиня эетмяйяжяйям?!

– Мян эетмя демирям. Анжаг щяр шейин щядди вар.

– Достлуг, гощумлуг мцнасибятляриня ня щядд, ня щцдуд!

– Мян сяни щяр ахшам евдя тяк гойуб кефим истяйян йеря эетсям щаггымда ня фикирляшярсян?

– Сяни тутуб сахламырам ки, щара истяйирсян эет.

– Биз щяр йеря бирликдя эедя билмярикми?!

– Мяжид, ганымы нийя гаралдырсан?! Юзцн дя билирсян ки, сяни дайымэиля апара билмярям. Оэцнкц щянэамядян сонра щеч сян юзцн дя эетмяк истямязсян. Эедярсян?

– Щимайя, ахы, биз яр-арвадыг...

– Арвад яриндян айры аддым ата билмяз?! Мян башга йердя вейиллянмирям ки, доьма дайым евиня эедирям.

– Щимайя...

О, мяня гулаг асмайыб гапыдан чыхды. Ики дягигя кечмиш бир дя эери гайытды. Байырлыг палтарларыны дейиня-дейиня сойунуб онларын щярясини бир тяряфя атды.

– «Эетмя!»

Щимайя эуйа мяни йамсылайырды.

– «Бурда юл!»

Бу, онун юз сюзц, юз нидасы, юз иттищамы иди.

Щимайя отурду, отура билмяди. Дурду, дура билмяди. Мяним дярсликляримин бирини эютцрдц. Архасы цстя дивана узанды. Бирдян китабы дяли кими о йана толазлайыб йериндян дик галхды:

– Бу да щяйат! Бу да гызларын арзуладыьы яр еви! Сян мяндян ня истяйирсян?!

– Мян?

– Сян, сян!

– Мян сяндян йолдаш щюрмяти, йолдаш ещтирамы, йолдаш инсанлыьы тяляб едирям. Сянин яввялки Щимайя олмаьыны арзулайырам.

Щимайянин эюзляриня йаш эялди. Сярт сифяти йанагларына чюкян гырмызылыгла йумшалыб узанды. Гящярдян бухаьы титряди. Щимайя голларыны гяфилдян бойнума долады. Бу нявазиш, бу мещрибанлыг рущума зярря гядяр дя хош тясир баьышламады. Ахы, о голларда яввялки щярарят, яввялки мящяббят йох иди. Ахы, о эюзлярдя эилялянян йашлар бир тямиз гялбин саф гайнагларындан сцзцлмцрдц. Бу, тяяссцф, пешманчылыг булудларынын айдын бащар сямасыны юртмяси идими? Онун эюзляриндя чахан шимшяк мяним зещними ня цчцн ишыгландырмады? Аьлайаны охшамазлармы? Мян нийя донмушам? Мян щисс едирдим ки, арвадым дурьун сандыьы щяйатымызы няйин эцжц иляся тярпятмяк, дальаландырыб щярякятя эятирмяк истяйир. Онун йекрянэ эцман етдийи эцзяранымызы дяйишмяйя, она йени рянэляр вурмаьа чалышдыьыны анлайырдым. Лакин арвадымын цряйиндяки бу одун, гялбиндяки бу ещтирасын щяраряти мяни иситмяк явязиня цшцдцрдц.

– Сяня бир мяслящят елямяк истяйирям.

Биз диванда отуруб байагкы тясирдян йаха гуртара билмяйяряк дцшцнцрдцк. Щимайянин сясиндяки горху, инамсызлыг мяни юз хяйалларымын ялиндян сяксяндириб алды.

– Нядир мяслящят елямяк истядийин?

Щимайя бойнуму голлары арасына йенидян алыб эюзляримя бахды. Мян онун бахышларындан дящшятя эялдим. Щимайянин бахышларында шющрятя хяйалда чатан бир дялинин севинжи варды.

– Ярзаг маьазасына сатыжы дцзялирям.

– Дцзялирсян?

– Аща. Он беш эцндян сонра. О йери пулла мянимчцн сатын алырлар.

– Сяни ора ким дцзялдир?

– Дайымла Шакир.

– Шакир кимдир?

– Бу сусатан оьлан. О, дайымын ян йахын досту имиш.

– Бяс, китабханачылыг?

– Китабханачылыг нядир ахы! Гуру щамбаллыгдыр!

Мян онун эюзляриня бир дя бахдым. Щимайяни йолдан чыхармышдылар. Байаг тякжя бахышларындан горхдуьум арвадымын симасыны сейр етмяйя жясарятим чатмады; эюзлярим утанды. Санки йухуда идим, гаршымда мякрли бир гадын дайанмышды.

– Нийя щамбаллыг олур! Щяр ай йцз манат алмырсанмы! Тижарятчилярин зящмят щаггы сянинкиндян аздыр.

– Йцз манат нядир ки!

– Йцз манат аз пул дейил.

– Аз олмайанда нядир! Сатыжылар ямяк щаггына эюз дикмирляр.

– Бяс, няйя эюз дикирляр?

– Эуйа билмирсян.

– Билсям сорушараммы! Мян билян башга эялирляри йохдур.

– Дайымла Шакир данышана кими мян дя билмирдим. Газанж да, хейир-бярякят дя тижарятдя имиш. Бизим биримиз китабханадан, диэяримиз дя елми ишин ятяйиндян йапышмышыг, тяк жанымызы сахлайа билмирик. Юзцмцз дя дейирик: эяляжяйимиз вар. Дайымын ющдясиндя йедди баш аиляси, ишляйян дя бир юзц, щамыдан йахшы доланыр. Пула пул демир. Шакир дя, Шащназын яри Мцтяшяккил дя онун кими. Биз дя эяляжяйин йолуну эюзляйирик. Бизим дедийимиз о эяляжяк бу эцндцр, сабащ цчцн газандыьын пулдур. Пулун олмаса эяляжяйин дя, сабащын да йохдур!

Щимайянин сяси инамла долу иди. Онун эюзляри шяфяг сачыр, ялляри ойнайыр, данышдыгжа варлыьында артыб чохалан щявясин эцжц, щярис ажэюзлцйц ону евин ичиндя доландырырды. Инсан мяня щеч вахт индики кими горхунж эюрцнмямишди. Мян илк дяфя иди ки, инсандан горхур, инсандан ващимялянирдим.

Щимайя мяним кечирдийим щалы анламадан вяждля данышмаьа, ешитдиклярини тянтяня иля, мяни щявяся эятиряжяк бир щярарятля сюйлямяйя башлады:

– Ярзаг маьазасында ишляйян сатыжынын бир эцндя ян азы ялли, алтмыш манат газанжы олур. Онлар щеч дя бязиляринин дцшцндцйц гядяр сойьунчулуг елямирляр. Щяр килодан адамына бахыб йцз, йцз ялли грам чырпышдырырлар. Бу газанжын чоху каьызларын щесабына олур. Бундан башга, цч, дюрд кило шейи бирдян алан оланда да юзэя фянд ишлядирляр: йцз, ики йцз грамлыг магнитли полад парчаларынын бирини тярязинин ярзаг чякилян эюзцнцн алтына йапышдырырлар. Буну да еля жялд еляйирляр ки, алыжы эюря билмир. Хцлася, дайымла Шакир чох шей данышды. Биржя кялмя, сатыжынын бир айда газандыьыны бизим кими адамлар он ики айда газана билмир. Эюрцрсянми, ади тижарятчи няляр еляйир?!

Мян щейрятля Щимайяни динляйирдим. Онун ифадя тярзи дя дяйишмишди. Ейнян дайысынын дилиля данышырды. О данышдыгжа телими сыьаллайыр, цзцмдян юпцр, щяр сюзцнц бир тябяссцм, бир нявазишля ширинляшдириб шцурума нягш етмяйя чалышырды. Онун бу мещрибанлыьы ярини севмяси идими? Бу нежя мящяббят иди?! Мян инанырдым ки, Щимайя мяни йох, юз фярящини, юз севинжини охшайыр, тябяссцмлц додаглары иля рущян, хяйалян газандыьы йцзлярля яллиликляри юпцрдц. О, ясл щяйатдан узаглашмаг истяйирди. О инсанын инсан йолундан кянара чыхыб йалныз сюздя олан бир сещиркар алямя ганад алыб учурду. Лакин бу ганадларын ону щара апаражаьыны билмирди.

– Щимайя, ешитдиклярин йаландыр.

Щимайя ялиля аьзымы гапайыб сюзцмцн далыны демяйя аман вермяди, йавашжа, лакин инамла деди:

– Эерчякдир! Лап эер-чякдир!

Мян онун билякляриндян тутуб алажаланмыш эюзляринин ичиня бахдым. Санки о бябяклярдян йени бир алямя йол ачылырды. Еля бир алям ки, орадакы яфсаняви яждащалар йени гурбанлар эюзляйирди.

– Мян сяни сатыжы ишлямяйя гоймайажам.

Щимайя аьламсынды. Бойнума сарылды. Лакин эюзляри изтираб йашларында, сифяти гящяр тялатцмцндя гярг олду. О юзцнц аьламаьа мяжбур ется дя цряйиндя сыхынты йох иди; онун бябякляриндян йаш эяля билмязди.

– Мяжид, сян нийя беля инсафсызсан?! Мян юзцм дя билирям ки, цзцня цз баьлайыб щяр алыжыдан ялли, йцз оьурлайан сатыжынын башы бяласыз олмаз. Анжаг мян орада щямишя ишлямяйяжяйям ки! Евимизин ичини, яйин-башымызы дцзялдяндян сонра мяни зянжирля дя баьласалар орада ишлямярям. Сян еля билирсян ки, мян дцшцнмцрям?!

Щимайянин голларыны бойнумдан ачдым. Биляклярини йеня дя ялляримдя сахлайыб онун эюзляриндяки йалварышлары охудум. Онлар мяня щяйат, бяхтийарлыг йалварышлары кими эюрцнся дя мяни инадымдан дюндяря билмяди.

– Щимайя, щяр килодан йцз яли грам оьурламаг, билирсянми ня демякдир?

Щимайянин эюзляри чяпляшди. Яввялляр чяплийи иля дя мяня хош эялян эюзлярин индики дцз бахышы да гялбимдя бир щиддят, бир гасырьа ойандырды.

Щимайя диллянмяди. Мян бир дя сорушдум:

– Билмирсян?

Щимайя галхыб палтарларыны эейиня-эейиня чымхырды:

– Нийя билмирям?! Сянжя жинайятдир. Сянин фялсяфяня эюря бажарыб адам кими йашамаьын юзц дя жинайятдир!

– Мянля адам кими даныш, Щимайя.

– Щейван кими данышмырам ки! Онсуз да сянля адам кими данышмаьын хейри йохдур! Мян сяня нийя эеняширям ки, сян дя йох дейирсян.

– Щеч йана эетмяйяжяксян!

– Эедяжям!

– Щимайя!

Яллярими онун чийинляриня чатдырмышдым. Лакин аьлым башымдан нежя чыхыбса ня елядийими гятиййян билмямишям. Щимайянин тярс шилляси цзцмдя ачыланда айылдым. Демя ону боьураммыш.

... Дизлярим гатланды. Диванын цстцня дцшдцм. Щимайя цзцмя шилля вурдуьу ялинин бармаглаырыны дишляри арасында язишдиряряк щюнкцрдц. Сонра ися цстцмя атылыб башыны синямя сыхды. Онун кюксцндян гопан щюнкцртцляр синямин цстцня ахырды. Санки бир цряйин гаршысы алынмаз арзулары юз арамсыз щямляляри иля даша дюнмцш гялбимя йол ачмаьа чалышырды.

– Ахы сян мяни ни... баша дцш...мцрсян? Мян ки, сяндян айрылмы...рам. Мяни...

– Щимайя, дарыхма. Биржя, тяк биржя ил дя сябр еля. Бизим дя пулумуз чох олажаг. Сяни ряфигяляринин щамысындан йахшы эейиндиряжям. Бир дя ки, биз щал-щазырда кимдян пис доланырыг?! Бир, ики адамла йарыша чыхмаьын мянасы йохдур. Онларын юндя эетмяси сяни рущдан салмасын. Яслиндя ися онлар юндя эетмирляр. Онларын истигамяти учурума тяряфдир. Бу учурум кюрпцсцздцр. Йоллары да орада гуртарыр. Эяляжякляри дя учурума йуварланмагдыр. Амма биз дала галмамышыг. Сцрятимиз яфкар-цмумиййянин сцрятидир. Сцрятимиз йаваш олса да биз чох узаглара эедяжяйик. Бизи бу башдан йоран йолларда сонралар динжяляжяк, ращатланажаьыг.

– Мяжид, – деди Щимайя башыны галдырыб цзцмя бахдыгдан сонра цзцнц йеня синямя йапышдырды – мян...

О, бирдян сусду. Кюксцнц ютцрдц. Мяня еля гысылды ки, еля бил бу бизим сон эюрцшцмцз иди.

Щимайянин бу биржя саатлыг щярякятлярини, данышыгларыны йатаьа узаныб дцшцндцкдя мяня еля эялирди ки, о, башга мцщитдя, башга гитядя йашамыш ягидяси – шцуруну, зещни – дцшцнжясини щялялик анламадыьым, няйя щюрмят, няйя нифрят етдийини баша дцшмядийим гейри-ади бир инсандыр. Бу хяйали хилгятин юзцнц дя, мяни дя севдийиня ямин олсам да ону бир ойунжаьа чевирян арзунун эетдикжя эцжлянмясиндян горхурдум.

Щимайя бир дяфя ишдян йеня дя эеж гайытды. Евя эирян кими мяни гужаглайыб цзцмдян юпдц. О шян иди. Йанаглары севинждян гызармышды. Севилдийини бу эцн ешидиб, бу эцн билян утанжаг бакиря гызлар кими гямзялянир, гцррялянирди. Тез-тез эцзэцдя юзцня бахыб эцлцмсяйир, чюля чыхыб ичяри эиряряк тюкцлцб галмыш бир йыьын ишин ющдясиндян нежя эяляжяйини айырд едя билмяйян вя нядян башламаьы бажармайан тяжрцбясиз эялинляр тяки вурнухурду. Онун йериши, дурушу, бахышы да дяйишмишди. Йеришиндяки гямзянин, дурушундакы ишвянин, бахышларындакы назын кюмяйиля санки кимин кюнлцнцся овламаьа чалышырды. О, сачларына еля ещтийатла ял эяздирирди ки, еля бил телиндян бир тцк дцшся сифяти юз йарашыьыны, бядяни юз тянасцбцнц итирярди. Айагларынын ащястя, хырда аддымларында, щяр шейдя инжя, зяриф олмаьа чалышан бир эюзяллик дцшэцнцнцн щяддиндян зийадя диггятлилийи эюрцнцрдц. Бу мяним арвадым Щимайядирми? О бу эцн нийя белядир?

– Мяжид, – дейя о сумкасыны ачды – сяня бир шей эюстяряжям. Амма мяни данлама.

– О нядир?

Щимайя гязетин арасындан хаки рянэли бир парча чыхартды. Дейясян габардин иди. О, артыг пулу щарадан алмышды? Щимайя эюзляримдяки бу суала бойнумда чарпазлашан голлары иля, алныма йапышан додаглары иля жаваб верди.

– Валлащ мяндя тягсир олмады.

Мян онун голларыны бойнумдан рядд етмяк истядим. Лакин юзцмц эцжля сахладым. Ахы, кобуд, сярт щярякятимля ону сусдурмалы олар, щеч бир шей юйряня билмяз, бу мараглы ящвалатын нежя баш вермясиндян хябярсиз галардым. Щирсими боьуб эцлцмсядим. Зорла эцлцмсямяйин юзц дя бир жцр жящянням язабыдыр.

– Щяр ким алыбса, саь олсун.

Алгышым щям Щимайяни севиндирди, щям дя ону жясарятляндирди. О, алнымдан бир дя юпцб деди:

– Дайыма кцчядя раст эялдим. Шакир дя йанында иди. Дайым яйин-башыма онун йанында еля биртящяр бахды ки, утандыьымдан тез худащафизляшиб эялмяк истядим. Дайым мяни сахлады:

– Эял универмаьа эедяк. Бибиня палто алмаг истяйирям. Евимиз узагдыр, бир дя онун далынжа ким эедяжяк. Палтону эейинярсян, бахарам, хошума эялся аларам. Еля о да сян бойда, сян бухундадыр.

Щямин о палтоларын бирини мяня эейиндирдиляр. Бахыб бяйяндиляр. Дайым палтону сойунмаьа гоймады: «Щяля гой яйниндя галсын». Сонра о мяни парча шюбясиня эятирди. Бу парчаны да юлчдцрцб алдылар. Пулларын щамысыны да Шакир верди. Дайымы ял тярпятмяйя гоймады. Йаманжа йахшы дост имишляр. Дайым мяни таксийя отурдуб йола саланда деди ки, онлар сяниндир, саьлыгла эейинясян. Парчаны да костйум тикдирярсян.

Мян таксидян дцшмяк, бу шейляри дайымын цстцня атмаг истядим. Анжаг бажармадым. Горхдум ки, дайым мяндян тамам инжийяр. Нолар, доьма дайымдыр, юзэя дейил ки! Вахт олар биз дя онун ушагларына бир шей алыб дайымын хяжалятиндян чыхарыг.

– Бяс палто щаны?

– Сумкададыр. Эейиним бахырсан?

Башымы тярпятдим. Щимайянин итаяткар додаглары алнымда, йанагларымда сцрцндц. Санки бу гиймятли шейляри она мян алмыш, мян баьышламышдым.

Щимайя тязя палтар эейиняркян атылыб-дцшян бир ушаг севинжи иля сорушду:

– Йарашырмы? Йахшымы йарашыр? Рянэи дя, тикилиши дя хошуна эялирми?

Башымын щярякятиля фяргиня вармадан она бяли десям дя фикрим сусатан Шакирин йанында иди. Юзцмц дя, ону да универмагда тясяввцр едирдим. «Сяхавятини» эюстяряркян онун эюзляриндяки ифадяляри цряйимя йазыр, онлары тякрар-тякрар охуйуб мяналандырырдым. Нятижя эащ эцман пярдяляриня бцрцнцб эизлянир, бу хцлйаларым хяйал эежяляриндя ярийир, эащ да бир шца, бир зяканын илдырым сцрятиля йахаланыб эюзляримин юнцня эятирилирди. Арвадымы сцзян эюзляря, пул чыхаран ялляря бахыр, бу достлуг сядагятинин, бу танышлыг илтифатынын эяляжякдя мин жцр ойунлар чыхаран тямяннасыны бцтцн гялбимля индидян дуйурдум. Садялювщ арвадым ися сабащкы ойунларын буэцнкц башланьыжыны, буэцнкц яфсунуну садядилляря мяхсус бир инамла, етигадла адижя щюрмят, садяжя йахшылыг кими баша дцшцр, сусатан Шакирин бу ялиачыглыьындан шцбщялянмирди. Бялкя щисслярим мяни алдадырды? Бялкя мясяля мян дцшцндцйцм кими дейилди? Бялкя достлуг беля дя олмалы имиш? Шцбщялярим инандырыжылыгдан ня дяряжядя мящрум олса да, орада бир гялбин чаьырыш, хябярдарлыг долу сядалары ешидилирди.

– Эедяк!

– Щара?

Щимайя сифятимдя ня эюрдцся, тялаша дцшдц. Мян сярт сясими йумшалтмаьа чалышараг:

– Шящяря эязмяйя, – дедим – кафедя шам едяр, сонра да кинойа эедярик.

О еля севинди, еля севинди ки... Онун фярящи аз галды мяни аьлатсын. Бу кюнцл севинжини тез-тялясик матямя чевирмяк инсафдан дейилди.

... Кинодан чыханда ашаьы цз тутдум.

– Мяжид, беля щара эедирик?

– Ямимэиля.

Щимайя голумдан нявазишля тутуб мяни дайандырды.

– Мяжид, эеждир.

– Эеж дя олса ишим вар, мцтляг эетмялийям.

– Сабащ эедярсян.

– Йох!

– Нядир ахы, бу тяхирясалынмаз ишин ады? Байаг кинойа эирмямишдян десяйдин ора эедярдик. Бу заман щеч кими наращат елямязляр, эежя вахтыдыр.

Мян аддымладым. Щимайя щцркмцшдц. Онун цряйиня бир горху даммышды.

– Ора ня цчцн эетдийини мян билмямялийям?

Диллянмяйиб ирялилядим. О, йанымжа йерийиб горха-горха сорушду:

– Мяжид, сян дярдини мяндян нийя эизлядирсян?

– Пул алыб хяжалятдян гуртармаьа. Инди билдинми ямиэиля ня цчцн эедирям?!

Юз сясим юзцмц щейрятя эятирди.

Щимайя голуну голумдан чыхарыб ещтийатла пычылдады:

– Щансы хяжалятдян?

– Буэцнкцндян!

Щимайя бир гядяр дайаныб йеня ирялиляди.

– Дайыма веряжяксян?

– Йох, Шакиря!

– Мяжид...

Щимайя дурухуб аьлар бир сясля диллянди: